Echo, reverb có cần thiết trong âm thanh phòng họp không?

Echo, reverb có cần thiết trong âm thanh phòng họp không? Đây là câu hỏi khá phổ biến khi người dùng lựa chọn vang số, mixer hoặc bộ xử lý tín hiệu cho phòng họp. Trong hệ thống karaoke và biểu diễn, echo, reverb gần như là những hiệu ứng quen thuộc giúp giọng hát dày và mềm hơn. Tuy nhiên, với phòng họp, mục tiêu chính lại hoàn toàn khác: lời nói cần rõ, tự nhiên và dễ nghe nhất có thể.

Vì vậy, trong phần lớn hệ thống âm thanh phòng họp, echo và reverb không phải là hiệu ứng bắt buộc, thậm chí nếu sử dụng quá nhiều còn có thể làm giảm khả năng nghe rõ nội dung. Thay vào đó, những công nghệ như EQ, compressor, automatic mixer, noise reduction và đặc biệt là Acoustic Echo Cancellation thường quan trọng hơn.

Echo và reverb trong âm thanh là gì?

Echo và reverb đều liên quan đến âm thanh phản xạ, nhưng cách chúng được cảm nhận có sự khác nhau.

Echo có thể hiểu đơn giản là tiếng lặp lại của âm thanh gốc sau một khoảng thời gian đủ lớn để tai người nhận ra đó là một âm riêng biệt. Khi nói một câu rồi nghe lại tiếng của chính mình xuất hiện sau đó, đó chính là dạng echo dễ nhận biết nhất.

Reverb, hay còn gọi là tiếng vang hoặc độ vang của không gian, được hình thành bởi rất nhiều âm phản xạ xuất hiện gần nhau sau âm thanh trực tiếp. Các phản xạ này hòa vào nhau khiến âm thanh có cảm giác kéo dài hơn.

Trong phòng có nhiều kính, tường bê tông, mặt bàn cứng hoặc trần cao, mức âm phản xạ thường lớn hơn. Shure cho biết lượng âm gián tiếp quá lớn có thể khiến giọng nói trở nên đục, rỗng hoặc khó phân biệt, từ đó giảm độ rõ lời nói.

Điều cần chú ý là echo và reverb trong phòng họp có thể xuất hiện theo hai dạng khác nhau. Một là hiệu ứng được chủ động thêm vào bằng mixer, vang số hoặc DSP. Hai là tiếng vọng và âm vang tự nhiên của căn phòng, vốn thường là điều mà kỹ thuật viên muốn hạn chế.

Phòng họp có cần sử dụng echo không?

Đối với một hệ thống phòng họp thông thường, câu trả lời là không cần thêm hiệu ứng echo cho micro phát biểu.

Khi một người phát biểu trong cuộc họp, người nghe cần tiếp nhận nội dung nhanh và chính xác. Nếu giọng nói bị lặp lại sau một khoảng thời gian, các âm tiết trước có thể chồng lên các âm tiết sau. Với những câu nói nhanh hoặc người phát biểu đứng xa micro, hiện tượng này càng dễ khiến lời nói trở nên khó nghe.

Trong karaoke, echo có thể tạo cảm giác giọng hát đầy đặn hơn và che bớt một số khuyết điểm của giọng. Nhưng với lời nói, yếu tố quan trọng nhất lại là độ rõ và tính tự nhiên. Shure cũng nhấn mạnh rằng mục tiêu của hệ thống âm thanh doanh nghiệp là speech intelligibility, tức khả năng người nghe hiểu lời nói một cách dễ dàng.

Vì vậy, nếu mixer hoặc vang số trong phòng họp có mục Echo, kỹ thuật viên thường để mức rất thấp hoặc tắt hoàn toàn đối với các kênh micro hội nghị.

Điều này đặc biệt quan trọng với những phòng sử dụng nhiều micro cổ ngỗng. Khi nhiều micro cùng mở, mỗi micro đều có thể thu thêm âm thanh từ loa và những âm phản xạ trong phòng. Nếu tiếp tục thêm echo nhân tạo, tín hiệu trở nên phức tạp hơn, đồng thời nguy cơ hú rít và giảm độ rõ cũng tăng lên.

Reverb có cần thiết trong phòng họp không?

Reverb cũng không phải hiệu ứng cần thiết đối với đa số hệ thống phòng họp.

Một lượng âm vang tự nhiên rất nhỏ luôn tồn tại trong bất kỳ căn phòng nào. Nếu phòng được xử lý âm học tốt, mức vang vừa phải có thể khiến giọng nói vẫn giữ được cảm giác tự nhiên. Tuy nhiên, chủ động thêm nhiều reverb bằng thiết bị xử lý âm thanh thường không đem lại lợi ích cho hội họp.

Nguyên nhân nằm ở việc reverb kéo dài đuôi âm. Khi người nói liên tục phát biểu, phần âm thanh còn lưu lại của từ trước có thể chồng lên từ tiếp theo. Kết quả là câu nói nghe có vẻ dày hơn nhưng lại kém rõ hơn.

Shure cho rằng micro không thể tự phân biệt hoàn toàn giọng nói trực tiếp với âm thanh phản xạ từ căn phòng. Khi micro đặt xa người nói, tỷ lệ âm phản xạ thu được sẽ ngày càng lớn và giọng có thể trở nên vang, rỗng hoặc khó hiểu.

Bởi vậy, thay vì thêm reverb, thiết kế phòng họp thường đi theo hướng ngược lại: giảm bớt lượng reverberation không cần thiết.

Biamp cũng khuyến nghị kiểm soát thời gian vang RT60 khi thiết kế hệ thống hội nghị. Trong hướng dẫn cấu hình phòng hội nghị, hãng đưa ra mức RT60 dưới khoảng 0,5 giây như một mục tiêu thường được xem là phù hợp cho ứng dụng conference.

Con số thực tế còn phụ thuộc thể tích phòng, vật liệu nội thất và mục đích sử dụng, nhưng nguyên tắc chung vẫn là không để âm thanh tồn tại trong phòng quá lâu.

Không nên nhầm echo với Acoustic Echo Cancellation

Một trong những điểm dễ gây nhầm lẫn nhất khi tìm hiểu âm thanh phòng họp là thuật ngữ echo cancellation.

Echo effect và Acoustic Echo Cancellation, viết tắt AEC, gần như có mục đích trái ngược nhau.

Echo effect chủ động tạo ra tiếng lặp nhằm làm thay đổi đặc tính của âm thanh. Trong khi đó, AEC lại được sử dụng để loại bỏ tiếng vọng trong các cuộc họp trực tuyến hoặc hội nghị truyền hình.

Ví dụ, một người ở đầu cầu A nói qua Zoom, Teams hoặc một nền tảng hội nghị khác. Giọng của người này được phát ra loa trong phòng họp đầu cầu B. Micro tại đầu cầu B cũng có thể thu lại chính tiếng phát ra từ loa rồi gửi ngược về A.

Nếu không có AEC, người ở đầu cầu A có thể nghe tiếng của chính mình quay trở lại sau một khoảng trễ nhỏ. Đây là hiện tượng rất khó chịu trong các cuộc họp trực tuyến.

Shure mô tả AEC là một trong những khối xử lý DSP quan trọng trong môi trường meeting và collaboration, bên cạnh automatic mixing, gain control, noise reduction và delay.

Do đó, nếu nói đến “echo” trong phòng họp trực tuyến, thứ thực sự cần thiết không phải là bộ tạo echo, mà thường là bộ khử echo AEC.

AEC có xử lý được tiếng vang của căn phòng không?

Không hoàn toàn.

AEC chủ yếu xử lý tín hiệu âm thanh của đầu xa bị loa trong phòng phát ra rồi lọt ngược vào micro. Trong khi đó, reverberation do tường, trần, kính và những bề mặt phản xạ tạo ra lại là vấn đề âm học của căn phòng.

Tài liệu của Shure lưu ý rằng acoustic echo canceller không được thiết kế để xử lý hiện tượng reverberation trong một căn phòng có nhiều bề mặt phản xạ. Thậm chí mức phản xạ quá lớn còn có thể khiến quá trình echo cancellation hoạt động khó khăn hơn.

Vì thế, không nên kỳ vọng chỉ cần mua một bộ DSP cao cấp là có thể giải quyết mọi vấn đề âm học.

Nếu phòng họp có bốn phía đều là kính, nền gạch, bàn lớn bằng vật liệu cứng và gần như không có đồ nội thất hấp thụ âm, tiếng nói vẫn có thể bị vang dù thiết bị xử lý tín hiệu rất tốt.

Giải pháp hiệu quả hơn là kết hợp cả thiết bị điện tử và xử lý âm học.

Vì sao phòng họp càng ít vang càng dễ nghe?

Khả năng nghe rõ lời nói chịu ảnh hưởng lớn bởi tỷ lệ giữa âm trực tiếp và âm phản xạ.

Âm trực tiếp là âm thanh đi từ người nói đến micro hoặc từ loa đến tai người nghe theo đường ngắn nhất. Đây là thành phần chúng ta muốn giữ lại nhiều nhất.

Ngược lại, âm phản xạ phải đi qua tường, trần, sàn hoặc những bề mặt khác trước khi tới người nghe hoặc micro. Vì quãng đường dài hơn nên chúng đến muộn hơn âm trực tiếp.

Nếu lượng âm phản xạ nhỏ, người nghe gần như không cảm thấy vấn đề. Nhưng khi có quá nhiều phản xạ, các âm trước và sau bắt đầu chồng lên nhau.

Shure lưu ý rằng các bề mặt cứng như kính, đá hoặc sàn gỗ có thể tạo ra lượng phản xạ đáng kể và ảnh hưởng đến speech intelligibility, ngay cả khi tỷ lệ giọng nói so với tiếng ồn nền vốn đã đạt mức tốt.

Đó là lý do phòng họp được thiết kế tốt thường sử dụng trần tiêu âm, rèm, thảm, ghế bọc vải hoặc những vật liệu có khả năng hấp thụ âm phù hợp.

Không phải mục tiêu là biến phòng thành một không gian “khô” hoàn toàn, mà là kiểm soát lượng âm phản xạ để giọng nói vẫn tự nhiên nhưng rõ ràng.

Khi nào có thể dùng một chút reverb?

Mặc dù không cần thiết cho hội họp thông thường, vẫn có một số trường hợp reverb có thể được sử dụng.

Ví dụ, phòng họp đa năng đôi khi được sử dụng cho văn nghệ nội bộ, biểu diễn, hát hoặc tổ chức sự kiện. Khi chuyển sang chế độ biểu diễn, kỹ thuật viên có thể thiết lập một preset riêng trên vang số, mixer digital hoặc DSP và bổ sung echo, reverb cho micro.

Một trường hợp khác là phòng hội trường kết hợp họp và biểu diễn. Micro đại biểu, micro chủ tọa có thể sử dụng cấu hình gần như không có hiệu ứng, trong khi micro sân khấu được gửi sang một bus xử lý khác có reverb.

Cách làm này hợp lý hơn việc áp chung một cấu hình âm thanh cho tất cả micro.

Nói cách khác, echo và reverb không phải hoàn toàn vô dụng trong một không gian có chức năng phòng họp. Chúng chỉ nên được dùng đúng mục đích và đúng nguồn tín hiệu.

Phòng họp nên ưu tiên những xử lý âm thanh nào?

Thay vì tập trung vào echo và reverb, hệ thống âm thanh phòng họp nên ưu tiên các chức năng trực tiếp cải thiện độ rõ của tiếng nói.

Trước hết là EQ. Bộ cân bằng tần số cho phép kỹ thuật viên điều chỉnh những dải âm khiến giọng quá ù, quá bí hoặc quá gắt. Đây là một trong những xử lý cơ bản giúp tiếng micro dễ nghe hơn.

Tiếp theo là automatic mixer đối với hệ thống có nhiều micro. Thiết bị có thể tự động ưu tiên hoặc điều chỉnh các micro đang có người nói, hạn chế việc hàng loạt micro mở cùng lúc thu tiếng ồn và âm phản xạ trong phòng.

Noise reduction giúp giảm một phần tiếng điều hòa, quạt và những nguồn nhiễu nền ổn định. Biamp đánh giá noise reduction là một chức năng quan trọng trong nhiều hệ thống conferencing bởi tiếng nền thu vào micro có thể làm người nghe đầu xa mất tập trung và giảm intelligibility.

Nếu phòng có họp trực tuyến, AEC gần như là một trong những tính năng DSP cần được ưu tiên nhất.

Ngoài ra còn có automatic gain control, compressor và limiter để giữ mức tiếng ổn định, tránh trường hợp người phát biểu này quá nhỏ nhưng người khác lại quá lớn.

Bố trí micro và loa quan trọng hơn thêm hiệu ứng

Một sai lầm khá phổ biến khi âm thanh phòng họp nghe chưa rõ là cố gắng chỉnh thật nhiều trên vang số hoặc DSP.

Trong thực tế, nhiều vấn đề lại xuất phát từ vị trí micro và loa.

Micro càng gần người nói thì lượng âm trực tiếp thu được càng lớn so với tiếng ồn và âm phản xạ của phòng. Biamp cũng khuyến nghị đưa micro gần nguồn âm nhất có thể và hạn chế bố trí micro quá gần loa trong các hệ thống hội nghị.

Tương tự, loa phải được phân bố sao cho người ngồi các vị trí khác nhau đều nghe đủ rõ mà không cần tăng một loa lên mức âm lượng quá lớn.

Nếu loa đặt quá gần micro hoặc hướng trực tiếp vào vùng thu của micro, hệ thống rất dễ xảy ra hú rít.

Shure chỉ ra rằng khả năng đạt được mức gain cần thiết trước khi feedback phụ thuộc đáng kể vào âm học phòng, hướng thu của micro, vị trí micro và mức khuếch đại. Việc sử dụng micro định hướng và kiểm soát lượng reverberation trong phòng giúp tăng độ ổn định cho hệ thống.

Phòng nhiều kính, tường cứng nên xử lý thế nào?

Đây là dạng phòng khá phổ biến tại văn phòng hiện nay.

Những phòng có vách kính lớn thường đẹp và hiện đại về mặt kiến trúc nhưng lại không phải môi trường lý tưởng về âm học. Kính phản xạ khá nhiều năng lượng âm thanh. Khi kết hợp với mặt bàn lớn, tường nhẵn và sàn cứng, tiếng nói có thể bị phản xạ nhiều lần trước khi mất hoàn toàn.

Trong trường hợp này, việc giảm reverb bằng phần mềm có thể hỗ trợ nhưng không nên là giải pháp duy nhất.

Shure hiện đã phát triển những công nghệ DSP có khả năng xử lý dereverberation theo thời gian thực, chẳng hạn AI Deverb, nhằm giảm phần âm vang làm giọng nói nghe rỗng và khó hiểu. Tuy nhiên, ngay cả với DSP hiện đại, thiết kế âm học và vị trí micro vẫn đóng vai trò rất quan trọng.

Một số biện pháp đơn giản như bổ sung rèm cho kính, sử dụng vật liệu tiêu âm trên tường hoặc trần, ghế bọc vải và bố trí micro gần người phát biểu hơn có thể tạo ra khác biệt đáng kể.

Shure cũng khuyến nghị sử dụng những vật liệu mềm, rèm hoặc các biện pháp xử lý bề mặt phản xạ khi phòng họp xuất hiện nhiều echo và reverberation.

Có nên dùng vang số karaoke cho phòng họp?

Về mặt kỹ thuật, vẫn có thể sử dụng nếu thiết bị đáp ứng đủ đầu vào, đầu ra và các chức năng xử lý cần thiết. Tuy nhiên, việc lựa chọn thiết bị chỉ vì có nhiều echo và reverb lại không phải tiêu chí phù hợp.

Vang số karaoke thường tập trung khá nhiều vào xử lý micro hát như echo, reverb, chống hú và chỉnh âm sắc. Trong khi đó, một bộ DSP chuyên dụng cho hội nghị thường chú trọng automatic mixer, AEC, noise reduction, AGC, matrix routing và khả năng quản lý nhiều micro.

Với phòng họp nhỏ chỉ dùng để họp nội bộ, một mixer hoặc amply có xử lý cơ bản đôi khi đã đủ.

Nhưng với phòng họp trực tuyến, phòng hội nghị nhiều micro hoặc hệ thống kết nối nhiều đầu cầu, DSP chuyên dụng thường đem lại khả năng kiểm soát tín hiệu tốt hơn.

Echo, reverb có cần thiết trong âm thanh phòng họp không?

Với mục đích họp, phát biểu và hội nghị, echo và reverb không phải những hiệu ứng cần thiết. Trong phần lớn trường hợp, chúng nên được tắt hoặc sử dụng ở mức rất thấp bởi quá nhiều âm lặp và âm vang sẽ làm giảm độ rõ của lời nói.

Điều hệ thống phòng họp thực sự cần là micro thu tiếng rõ, loa được bố trí hợp lý, âm học căn phòng được kiểm soát và DSP được cấu hình đúng. Với hệ thống họp trực tuyến, Acoustic Echo Cancellation còn quan trọng hơn rất nhiều so với chức năng tạo echo.

Nếu phòng họp kiêm sân khấu, văn nghệ hoặc giải trí, có thể tạo thêm một preset riêng có echo và reverb cho những nhu cầu này. Còn ở chế độ họp thông thường, nguyên tắc đơn giản nhất vẫn là: giữ giọng nói càng sạch, rõ và tự nhiên càng tốt.